Salgında çocukların psikolojik dayanıklılığını artırmanın yolları

Her yaştan insanın dayanıklılık imtihanı verdiği bir yılı geride bıraktık. Yetişkin bireylerin bile yaşanan değişimlere ayak uydurmakta …

Her yaştan insanın dayanıklılık imtihanı verdiği bir yılı geride bıraktık. Yetişkin bireylerin bile yaşanan değişimlere ayak uydurmakta zorlandığı pandemi periyodunda, okul rutinlerini kaybeden, toplumsallaşma imkanları kısıtlanan ve neredeyse tüm günlerini ekran başında geçiren çocukların duygusal ve zihinsel sıhhati ebeveynler için son derece kıymetli bir sorun halini aldı. Ebeveynler hem içinden geçilen devrin farklı boyuttaki zorluklarıyla başa çıkabilmek, hem de çocuklarının eğitim, toplumsallaşma ve hareketsizlikten kaynaklı fizikî gereksinimlerini daha düzgün karşılayabilmek için daha fazla vakit ve emek sarf etmeye başladı.

Bu güçlü periyotta, ruhsal dayanıklılık seviyesi ve zorluklarla baş etme hüneri yüksek olan çocuklar değişime daha süratli ayak uydurdular. Müdafaacı ebeveynliğin çocuklar üzerindeki olumsuz tesiri de daha görünür bir hal aldı. Her ebeveyn çocuğunun daima keyifli ve keyifli olmasını, hiç üzülmemesini, hayal kırıklığı yaşamamasını ister. Ama hayatta zorluklar ve hayal kırıklıkları da vardır. Çocuklar büyürken hayal kırıklığı ve gerilimle karşılaşmayacakları biçimde çok müdafaacı ebeveynlik halleri sergilendiğinde, çocuklar gerçekçi bir dünyaya hazırlanmamış olurlar.

Ruhsal rezilyans nedir

“Rezilyans” aksiliklere karşı hazırlıklı olma, gerilim ve travmayla başa çıkabilme, güç şartlara ahenk sağlama, yıkıcı tecrübelerle bunlardan bir şeyler öğrenerek başa çıkma kapasitesidir. Hem ruhsal hem de fizikî dayanıklılık ve esnekliktir. Ruhsal rezilyans yani dayanıklılık, sıkıntı durumlardan sonra tekrar ayağa kalkabilme hüneridir. Özcesi, ruhun bağışıklık sistemi ya da hami kalkanı olarak da tanımlanabilir. Amerikan Psikoloji Derneği zorluklar, travma, trajedi, tehdit ya da gerilim şartlarına uygun ahenk sağlayabilmeyi rezilyans olarak tanımlar. Gerilim altında, gerilime karşın yüksek performans gösterebilmek ruhsal dayanıklılığı gösterir.

Uzman Klinik Psikolog Ece Eryılmaz, ruhsal rezilyansın çocukların gelişiminde çok değerli bir rol oynadığını ve çocuğun gereksinimlerini anlayan, çocuğun etrafında olan biteni algılamasına ve içsel dengeyi bulmasına yardımcı olarak bakım veren ailelerin uzun vadede çocuğun ruhsal olarak güçlü olmasına da katkı sağlamış olacaklarını tabir etti. Eryılmaz, “Çocuklar büyürken hayal kırıklığı ve gerilimle karşılamayacakları biçimde çok müdafaacı ebeveynlik tutumları sergilediğimizde, onları gerçekçi bir dünyaya hazırlamamış oluruz. Zorluklarla karşılaştıklarında, olaylara meydan okuyarak onlarla başa çıkabildiklerini deneyimledikçe tatmin olurlar. Zorlukların üstesinden gelebilme mahareti, ileride kendi ayakları üzerinde durabilmeleri ve başarılı olabilmeleri açısından önemlidir” dedi.

Ruhsal dayanıklılığı etkileyen 3 temel faktör

Eryılmaz, çocuklarda ruhsal dayanıklılığın oluşabilmesi için üç temel faktörün gerekli olduğunu, bu faktörlerin çocukların ruhsal dayanıklılıklarında kritik rol oynadıklarını belirtti: Bunlardan birincisi çocuğun inançta olduğunu hissetmesi, oburu özgüven sahibi olması, başaracağına dair inanca sahip olması ve üçüncüsü kendi sonlarını, yapabileceklerini düzgün bilerek dayanıklılığını hakikat kestirim etmesi.

Eyılmaz, “Psikolojik dayanıklılık, sıkıntı durumlarda kırılmadan bükülebilme ve olay geçtikten sonra da eski haline dönebilme kapasitesidir. Aksilikler karşısında optimist bir tavır sergilemek ve kendine güvenerek, bunlarla başa çıkabilmek için uğraşmaktır. Ruhsal olarak güçlü olan çocukların duygusal gücü de vardır. Bu da çocuğun hayatta karşılaştığı sorunlarla çaba edebilme gücünün olması demektir. Böylelikle birey; çocukluktan ergenliğe, ergenlikten yetişkinliğe ömür başarısı olan bir bireye dönüşür. Ebeveynler olarak hayatın inişli çıkışlı olduğunu ve gerilimli durumların var olduğunu kabul ederek, çocukların da bu zorluklarla yüzleşebilmesine ve bunlarla baş ettiğinde güçlenerek büyümesine dayanak olabilmek, çocuklara verebileceğimiz en büyük armağandır” dedi.

Aileler çocuklarının ruhsal dayanıklılığını artırmak için neler yapabilir?

– Çocuğun fizikî muhtaçlıkları kadar duygusal gereksinimlerini da karşılayabilmek.

– Çocuk ile ebeveyn ortasındaki bağ çok değerlidir. Şefkatli, sevgi dolu, çocuğun gereksinimlerini anlayan ve bunları karşılayan, dengeli ve hudutları besbelli olan ebeveyne sahip çocuklar kendini gerçekleştiren, memnun bir çocuk ve ileride de keyifli bir yetişkin olurlar.

– Çok muhafazacı olmamak. Çocuğun üzülmesine yahut başarısız olmasına da müsaade verebilmek.

– “Bu durumun senin için güç olduğunu biliyorum. Senin yanındayım. Bunun üstesinden gelebilirsin” diyebilmek.

– Çocuğa kendisinin bedelli ve özel olduğunu hissettirebilmek. Çocuğun artık ve burada onunla olduğunuzu hissedebilmesi. Bunun için birlikte gülebilmek, kahkaha atmak, oyun oynamak, saçmalamak.

– Çocuğun kendisini kâfi ve ehil hissedebilmesi için bir şeyleri ne kadar şahane yaptığına değil ne kadar çabaladığına ve pes etmeden nasıl da devam edebildiğine vurgu yapmak.

– Çocuğun yaşadıklarını ve anlattıklarını merakla dinlemek. Sıkıntı durumlarda, olumsuz olaylarda nasıl hissettiğini anlamak ve birlikte konuşmak. Bu sıkıntı durum karşısında nasıl baş edebileceği konusunda fikirler vermek yerine, kendisinin tahlil yolları bulabilmesi için çocuğu teşvik edebilmek.

Yazar Hakkında

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.